Archive for the ‘Historical Documents’ Category

हराएको इतिहास खोज्दै जाँदा : डिल्लीराज अर्याल


आफ्नै हातमा कलम हुनेहरू पनि आफ्नै इतिहास लेख्नि बसे भने बडो असमञ्जसमा पर्न सक्छन् किनकि इतिहास सोझो वा सरल हिसाबले लेख्नेन गरिएको छैन। व्यवहारबाट इतिहास निर्माण गर्नेहरूले भने इतिहासका पन्ना कलमले कोर्दैनन्। कलमले इतिहास कोर्नेहरूले व्यवहारमा इतिहास निर्माण गर्न वा नगर्न पनि सक्छन् तर तिनका कलमले इतिहासका नाममा कागज कोरेकै हुन्छन्। हामीले भन्दै् र पढ्दैस आएको इतिहासमा गरिखानेको भन्दा बसिखानेको पक्षमा बढी लेखिएको त्यसै भएर पनि हुनसक्छ।

हामीले मान्दै आएको इतिहासमा वास्तविक इतिहास निर्माण गर्नेहरूका अनुहार झल्याकझुलुक मात्र देखापरेका र कतिपयका त नपरेका नै छन्। आज पनि हामीले त्यही मानसिकता र परम्परा बोकेर उदास मनस्थितिमा बनावटी हाँसो देखाएर बाँचेका र वास्तविकताको एउटा पक्षमा, एउटा कोणमा मात्र आधारित भएर इतिहासका कुरा कागजका पन्नामा कोर्ने गरेका छौं।

भन्ने नै हो भने हामीकहाँ संघसंस्था निर्माण गर्ने, गठन गर्ने, त्यसको परिकल्पना गर्ने एउटा र त्यसलाई आफ्नो बनाउने अर्को हुन्छ। जसरी खेतबारी र बाटो खन्नेर एकथरि र तिनको उपयोग गर्ने ,त्यहाँबाट लाभ लिने अर्काथरि हुन्छन्। धेरैजसो क्षेत्रमा काम एउटाको, नाम अर्कैको, स्वामित्व अर्कैको, ऐश आराम अर्कैको हुनेगर्छ।यो हाम्रो परम्परा बनिसकेको छ त्यसैले हामी यसलाई सहज रूपमा स्वीकार्न तयार पनि छौँ। (more…)

Advertisements

Khadga Shamsher wants to retire in India

Dated Lucknow, the 6th March 1903
From: Kadga (Kharga) Shamsher Jang, Rana Bahadur, of Nepal
To: The Hon’ble Sir J J D LaTouche, KCSI, Lieutenant-Governor of the United Provinces of Agra and Oudh

Just as I was contemplating to remove myself to the Dehra side owing to the advent of the hot season and to the ravages of the plague here, Mr. L Porter, C S, Commissioner of Lucknow Division, wrote, requesting to see me in connexion with my residence at Lucknow, and to convey to me what I understood to be some instructions of the Government of India orally. But before dwelling upon what he had to communicate, allow me to state briefly what I am, what my present position is, and what is my motive in coming here.Khadga Shamsher and family in Palpa
(more…)

Residence for Deb and Khadga Shamsher

From: C L S Russel, Esq., ICS, Under Secy to the Govt of India, Foreign Dept.
To: The Hon’ble Mr. J P Hewwtt, CSI, CIE, Officiating Chief Commissioner, Central Provinces; The Hon’ble Mr. G S Forbes, Acting Chief Secy to the Govt of MadrasKhadga Shumsher and his wife

I am directed enclose herewith, for your information/the information of His Excellency the Governor, a brief account of Deb Shamsher and Khadga (or Kharag) Shamsher, who are suspected of having recently been engaged in conspiracies against their brother Maharaja Chandra Shamsher, the Prime Minister of Nepal. (more…)

नेपाली भाषाको पुस्तक उत्पादन र पुनरूत्पादन प्रक्रिया : दीपक अर्याल

दीपक अर्याल

हिमाल कबरपत्रिकामा ‘असली पेडाको होडबाजी’ शीर्षकमा एउटा समाचार छापियो, “७६ वर्षीय वैजनाथ साहले ४० वर्षअघि सप्तरी, बरमझियाको राजमार्ग छेवैमा एउटा पेडा पसल सुरू गरेका थिए। उनले सुरू गरेका पेडा पसलको नक्कल गरेर दायाँ-बायाँ, सडक पारि र पर-परसम्म पनि लहरै पेडा पसल खुलेका छन्। र सबैजसो उनकै जस्तो साइनबोर्ड टाँगेर आ-आफ्नो पेडा बिकाउन ढुकेर बसेका देखिन्छन्” (जोशी २०६३)। यस्तै खालको रिपोर्ट ‘मेरो अनलाइन नेपाल’को पोर्टलमा ‘पेडा बूढा’ शीर्षकमा देखा पर्यो…

अलि छुट्टै प्रसङ्गमा २०१४ मा प्रकाशित कमलमणि दीक्षितको पुस्तक यस्तो पनि भित्रको एउटा लेख ‘कल्लाई भन्ने? सबै उस्तै” मा नेपाली भाषामा प्रकाशित केही पुस्तकहरूको चर्चा यसरी गरिएको छ:
‘कृष्णचरित्र’ भन्नासाथ अझ पनि ‘कोही एक मथुरापुरी नगरीमा’ भन्ने नै सम्झिरहन्छ। त्यसपछि यी “असली कृष्णचरित्र”, “ठुलो कृष्णचरित्र” र “ठुलो अलसी कृष्णचित्र” इत्यादि विशेषण जोडिएका विभिन्न कृष्णचरित्रलाई चिन्नुपर्दछ। हामीहरूको सौभाग्य या दुर्भाग्यले हामीले एक एक विषयमा कैयौं थरीका धर्मपुस्तक तयार पार्न जानेका छौं। स्वस्थानीको किताब नै लिऊँ। हामीहरूमाथि अत्यन्त दयार गरेर हाम्रा प्रकाशकहरूले छ किसिमका स्वस्थानीका पुस्तकहरू बजारमा प्राप्य गराइदिएका छन् (दीक्षित २०१४ : ९५-९६)
मिडिया अध्ययन-४ (७५-९५) २०६६
(more…)

नेपाली भाषामा प्रकाशित पत्रपत्रिका (वि.सं. २००८-२०१३) : दीपक अर्याल

– दीपक अर्याल

२००७ सालपूर्व निकै कम मात्रामा प्रकाशन भएका पत्रपत्रिकाहरूबारे कुनै न कुनै रूपमा अध्ययन भएको देखिन्छ (दीक्षित २०१७, देवकोटा २०२४, पौड्याल २०२७, प्रेस काउन्सिल २०३१, विरही २०६०)। २००७ फागुन ७ को राजनीतिक परिवर्तन सँगसँगै प्रकाशन क्षेत्रमा मात्रात्मक रूपले वृद्धि भए पनि सोसम्बन्धी अध्ययनमा भने केही कमी देखिन्छ।

२००७ साल अगाडिको ५२ वर्षमा २२ ओटा पत्रपत्रिकाहरू प्रकाशन भएको सन्दर्भमा २००८ सालदेखि २०१३ सालसम्मको ६ वर्षको अवधिमा बुलेटिन, राजनीतिक पार्टी र सङ्ग-संस्थाका मुखपत्र, साहित्यिक पत्रपत्रिका, म्यागेजिन तथा समाचारमूलक पत्रपत्रिकाहरू गरी नेपाली भाषाका कुल १२१ पत्रपत्रिकाहरू प्रकाशन भएको देखिन्छ (देवकोटा २०२४)। प्रेस काउन्सिल नेपालद्वारा प्रकाशित प्रकाशनको दिग्दर्शन (विरही २०६०) मा सङ्ग्रहीत प्रेस कमिसन २०१४को प्रतिविदेनअनुसार २०१३ मा नेपालभित्र नेपाली भाषाका ३२ ओटा पत्रपत्रिकाहरू सञ्चालनमा रहेका थिए। यस्तै, विसं २००९ मा तीन, २०१० मा १३, २०११ मा १५ र २०१२ मा ११ ओटा पत्रपत्रिकाहरू प्रकाशन भएका थिए। (मिडिया अध्ययन ६: १३१-१४८) २०६८
(more…)

पुस्तकालय पल्टाउँदा

– दीपक अर्याल

१९९७-९८ सालतिर एउटा १०-१२ वर्षको केटो रानीपोखरी स्थित दरबार हाईस्कुल पढ्ने क्रममा घरबाट खाजाका लागि दिइएको पैसाले त्यतिवेला खाजाका लागि चल्तिमा रहेको आलुचा र पुष्टकारी किन्नुभन्दा भोटाहिटीस्थित मान दास चित्तधरको पुस्तक पसलमा गएर किताब किन्ने गर्थे। त्यो उमेरमा मिठो-मिठो खाने कुरा किनेर साथीभाईसँग रमाइलो नगरी कुन उद्देश्यका लागि किताब किनियो? भन्ने कुराको प्रष्ट उत्तर त अहिले पनि आउँदैन तर अंग्रेजी किताबहरू किन्दा महङ्गो पर्ने भएकाले नेपाली भाषाका किताब किन्दै, पढ्दै र थुपार्दै गरेको भने सम्झना भने उनलाई छ। खाजाको पैसाले किताब किन्दा वा घरमा नयाँ किताब आउँदा कसैलाई मतलब थिएन। न त उनलाई कसैले गाली गरे न त हौस्याए नै! तर उनले भने एकसुरमा नेपाली किताबहरू किन्दै थुपार्दै गर्न थाले। यसरी सङ्कलन भएको किताबलाई पछि “कमलको नेपाली सङ्ग्रह” नाम दिएर व्यक्तिगत पुस्तकालय बनाउने व्यक्ति कमलमणि दीक्षित थिए र त्यसरी जम्मा भएका किताबहरूका आधारमा थप किताबहरू माग्दै, किन्दै र सङ्कलन गर्दै स्थापित भएको पुस्तकालय मदन पुरस्कार पुस्तकालय (मपुपु) हो। दीक्षितका अनुसार, “मदन पुरस्कार गुठीको स्थापना भइसकेको थियो र सोही गुठीको नामलाई फैलाउनका लागि भन्दै आफ्नो सङ्कलनमा रहेको पुस्तकहरूलाई मदन पुरस्कारको पुस्तकालयको नाम दिइएको थियो जसलाई पछि मदन पुरस्कार पुस्तकालय नामाकरण गरियो”। यसरी विसं २०१३ सालमा मदन पुरस्कार पुस्तकालय (मपुपु) विधिवत रूमा खडा भयो। सो समयदेखि निरन्तर खटिरहेका ८४ वर्षीय दीक्षित अहिले पनि विहान ७ बजे कार्यालयभित्र पसेर पुस्तकालयमा आइपुगेका पुस्तक, पत्रपत्रिकाको विवरण अनलाइन राख्छन्। कतिपय लेखक, कवि तथा साहित्यकारलाई उनीहरूले प्रकाशन गरेको सामग्री पुस्तकालयमा आएको जानकारी फोनबाट दिन्छन् भने कतिलाई इमेलबाट। कुनै वेला पुस्तकालयमा आउने सबै सामग्रीका लागि दीक्षितले धन्यवाद दिंदै व्यक्तिगत रूपमा चिठ्ठी पठाउँथे भने आजकाल त्यो काम इमेलबाट शुरू भएको छ। त्यसो त मपुपुले पुस्तक तथा पत्रपत्रिकाको सङ्कलन र संरक्षण बाहेक युनिकोड नेपाली, नेपालिनक्स, अनलाइन नेपाली डिक्सनेरी, हिज्जे परीक्षण आदिमा पनि काम गरेको छ। तर, यस्ता अनुसन्धानमुलक प्राविधिक कामले आफ्नो प्रभाव देखाउन भने अझै केही समय लाग्ने देखिन्छ। (more…)

Difficult Road to Democracy : Interview with B.P. Koirala

– India Today, March 16-31, 1979

Nepal’s feeble cry for democratization was virtually silenced recently in the wake of execution of two Nepali Congress activists, Captain Yagya Bahadur Thapa and Bhim Narain Shrestha. It is significant that the executions were carried out at a time when King Birendra was ostensibly moving towards a rapprochement with the ailing leader of the banned Nepali Congress party, B. P. Koiala. Equally significant was the fact that Thapa and shrestha had been sentenced to capital punishment four years ago, but were executed just when a clemency petition was pending in the courts.

The executions have added to the undercurrent of discontent that is spreading throughout Nepal. Incidents of violence have risen, specially in the rural areas; thousands of students and peasants are arrested every year-according to a recent estimate y amnesty International about 3,000 political activists are languishing in Nepali jails. The executions have proved to be a major setback to the process of “national reconciliation” which Koirala has been pursuing in the face of strong opposition from some of his own party members.

Koirala, 65, former Prime Minister of Nepal and a co-accused with Thapa was recently in Delhi on his way to Kathmandu from the US, where he had gone for medical treatment. In an exclusive interview with INDIA TODAY, he discussed the recent executions and its effects on his efforts to usher in democracy in Nepal.

Q: What effect will the execution of two of your party-men, Capt. Yagya Bahadur Thapa and Bheem Narain Shreshta, have on your efforts at ‘national reconciliation’?

BP: The executions came as a great surprise to me. They were more shocking because recently the atmosphere in the kingdom had started to ease and the general feeling was that the process of democratization would begin soon. The sudden executions have befouled the atmosphere for national reconciliation. They have created psychological difficulties for me because the killings would always be at the back of my mind when I talk to the King next. But I must say the reconciliation process will not be abandoned. (more…)