Archive for the ‘DR Aryal’ Category

हराएको इतिहास खोज्दै जाँदा : डिल्लीराज अर्याल


आफ्नै हातमा कलम हुनेहरू पनि आफ्नै इतिहास लेख्नि बसे भने बडो असमञ्जसमा पर्न सक्छन् किनकि इतिहास सोझो वा सरल हिसाबले लेख्नेन गरिएको छैन। व्यवहारबाट इतिहास निर्माण गर्नेहरूले भने इतिहासका पन्ना कलमले कोर्दैनन्। कलमले इतिहास कोर्नेहरूले व्यवहारमा इतिहास निर्माण गर्न वा नगर्न पनि सक्छन् तर तिनका कलमले इतिहासका नाममा कागज कोरेकै हुन्छन्। हामीले भन्दै् र पढ्दैस आएको इतिहासमा गरिखानेको भन्दा बसिखानेको पक्षमा बढी लेखिएको त्यसै भएर पनि हुनसक्छ।

हामीले मान्दै आएको इतिहासमा वास्तविक इतिहास निर्माण गर्नेहरूका अनुहार झल्याकझुलुक मात्र देखापरेका र कतिपयका त नपरेका नै छन्। आज पनि हामीले त्यही मानसिकता र परम्परा बोकेर उदास मनस्थितिमा बनावटी हाँसो देखाएर बाँचेका र वास्तविकताको एउटा पक्षमा, एउटा कोणमा मात्र आधारित भएर इतिहासका कुरा कागजका पन्नामा कोर्ने गरेका छौं।

भन्ने नै हो भने हामीकहाँ संघसंस्था निर्माण गर्ने, गठन गर्ने, त्यसको परिकल्पना गर्ने एउटा र त्यसलाई आफ्नो बनाउने अर्को हुन्छ। जसरी खेतबारी र बाटो खन्नेर एकथरि र तिनको उपयोग गर्ने ,त्यहाँबाट लाभ लिने अर्काथरि हुन्छन्। धेरैजसो क्षेत्रमा काम एउटाको, नाम अर्कैको, स्वामित्व अर्कैको, ऐश आराम अर्कैको हुनेगर्छ।यो हाम्रो परम्परा बनिसकेको छ त्यसैले हामी यसलाई सहज रूपमा स्वीकार्न तयार पनि छौँ। (more…)

Advertisements

सम्भावनाको मार्गमा एउटा दौड

– डिल्लीराज अर्याल

ताश खेल्ने वा खेलेको हेर्नेका छोराछोरी रुखका पात टिपेर पनि खेल्न शुरु गर्छन्। रक्सी खाएर हिड्ने वा उसका छिमेकीका छोराछोरी गिलासमा पानी राखेर पनि रक्सी खाएको अभिनय गर्छन्। यस्तो अभिनयले कैयौं कैयौंलाई कलाकार बनाइदिने गरेको छ। कतिपयले भने मुख्य पात्रको चरित्रबाट वाक्क भएर, तिनका परिवारले भोगेका पीडा, पिएका आँसुबाट दुःखित भएर रक्सी ताशप्रति वितृष्णा जागेका भाव ब्यक्त गरेका पनि पाइन्छन्।

जीवनको भोगाइ दुःख-सुख र राम्रा-नराम्रा दुवै खाले हुन्छन्। त्यस्ता भोगाइमा आफ्ना कमी कमजोरीलाई सम्झने र देखाउने कुरा छन् भने नरमाइलो मान्नुपर्ने केही छैन तर कतिपयले त्यसो गर्दैनन्। उनीहरूको अभिप्राय जे भए पनि त्यस्ता कुराको विवेचना गर्नु मेरो अभिप्राय पनि हुने हुनाले आफ्नो कमजोरीलाई पनि देखाउनु राम्रै लाग्छ। त्यसैले मैले त्यस्तो कमजोरी पनि लेख्ने र देखाउने गरेको छु। (more…)

प्रोत्साहित र प्रेरित हुन नसकेको हाम्रो सीप: डिल्लीराज अर्याल

तामाको गाग्री बनाउने हातमा जुन सीप छ त्यही सीप काँसका थाली र करुवा बनाउनेका हातमा पनि छन्। वन–जङ्गलमा घाँस दाउरा र मेलापात गर्दा गीत गाउनेमा देखिने कला रेडियो टी भी मा समाचार पढ्ने वा गीत गाउनेमा पनि छ। सीप, हुँक्का र नलीमा बुट्टा बनाउने हातमा र घरबुनादेखि घरेलु उत्पादन गर्न तम्तयार बनेका हातमा पनि छ। सीप र जाँगर हुने हातले काम गरेका गर्‍यै छन् तर देशको उन्नति जुन गतिमा हुनुपर्ने हो त्यही गतिमा भएको आभाष भएको छैन। श्रम गर्ने र सीप हुनेहरूको दिन आएको अनुभव भएकै छैन। त्यसैले त होला―’बारी रुखो मल हालुँला कर्मै रुखो क्यारुँ’ भनेर लोक भाकामा निराशाका गीत गाउने गरेका नेपाली गायकहरूले।

यसो भएतापनि नेपालीहरूका मनमष्तिष्कमा भोजपुरको खुकुरीले ठाउँ पाएकै छ। त्यही खुकुरीले वीरताको गौरव आर्जेका नेपालीले विश्वयुद्ध लडे, जिते, आफुले नाम कमाए र देशको सान बढाए। त्यसैले खुकुरीको प्रशंसामा लेखियो―’जर्मन जाउँकि जापान जाऊँ जतासुकै जाउँ विदेशीले जिभ्रो टोक्छन् सुन्दै मेरो नाउँ ‘।  खुकरीको नाम भयो तर नेपालीले खुकुरी बनाउने सीपको महत्व बुझेनन्। नेपालीको सरकारले वुझेन, प्रतिनिधिले वुझेनन् र त हाम्रो सीपले फस्टिने मौका पाएन, विकसित हुने अवसर पाएन। (more…)

विश्वास गर दशैं आउँछ

डिल्लीराज अर्याल

१ विश्वास गर दशैं आउँछ
आमा खै अझै पनि आकाशमा मालचरा देखिएन
लहरमा उड्दै कराउनुपर्ने हो खै त कराएन ।
भन्नोस् न आमा
आकाशमा सधैं आउने मालचरा किन आएन?
घरघरमा सधैं आउने दशैं किन आएन?
मालचरासँगै हाम्रो दशैं हराउन त हराएन?
आमा तपाईं त भन्नुहुन्थ्यो
सबै बारी जोतेर रातै बनाएपछि
घर आँगन लिपेर सफा गराएपछि
बाटाघाटा खनेर राम्रा बनाएपछि
आकाशमा मालचरा आउँछन्
कर्‍याङ कुरुङको आवाजमा दशैं बोलाउँछन्
खै तपाईंले भने झै त भएको देखिएन
मालचरा आएको पनि देखिएन
खर काटेर बारीका पीङ पनि बाटिएन
वाँस काटेर घारीका लिंगा पनि गाडिएन
सधैं आउने हाम्रो दशैं अझै आएन ।
हो बाबु,यस पटक यस्तै यस्तै भएको छ ,
घरघरमा असन्तोष फैलिएको छ
लिपपोत गरेर घर सिंगार्ने सोचै छैन
बाटाघाटा खन्न जाने खोजै छैन
यस्ता बेलामा कसरी आउँथ्यो दशैं ?
आउने बाटो नै बनेको छैन,
खन्नु पर्नेले कतै खनेकै छैन ।
बाबु,दशैं आउन त शरद् ऋतु आउनुपर्छ,
सुन्दर फूलले वाग सजाउनुपर्छ
बाटाघाटा,घरआँगन सजाउन श्रम लगाउनुपर्छ
प्रकृतिले जतासुकै सुन्दरता फिंजाउनुपर्छ,
मान्छेको मनमा उज्यालो छाउनुपर्छ
आकाश हेर न अझै उघ्रेकै छैन
कालो बादल मडारिन छाडेकै छैन
बस्ती उजाड पार्ने बाढी मच्चिन छाडेकै छैन
झाडीमा श्याल कराउन छाडेकै छैन
मीठोआवाजमा मालचरा कराउन थालेकै छैन।
तिम्रा शिरमा जमरा घुसारेर
निधार राता अक्षताले सिंगारेर
मान्य जनका आशीर्वादमा
राम्राराम्रा कपडामा सजिएर
र मीठा खानेकुरा लिएर दशैं आउन करै लाग्छ
तर पर्खेर हेर र विचार गर,
दशैं आउन समय त लाग्छ लाग्छ
किनकि दशैं आउन कालो बादल फाट्नुपर्छ
गड्गडाएर बग्ने बाढीको बेग घट्नुपर्छ
र आकाश नीलो हुने गरी उघ्रनुपर्छ
त्यसका लागि सुन्दर वातावरण त बन्नैपर्छ
स्वच्छ शरद् त आउनैपर्छ
त्यसका लागि पनि केही समय त लाग्छ लाग्छ ।
त्यसैले पनि धैर्य र विश्वास गर
एकदिन यो आकाश निश्चितरूपले उघ्रनेछ
वरिपरिको वातावरण सुध्रनेछ,
घरहरूका भित्ता थरीथरीका रङले सजाइनेछ,
घरघरमा रमाइलो मनाइनेछ
आकाशमा उड्दाउड्दै मालचराको हूलले
तिमीलाई मीठो गीत सुनाउनेछ
र फेरि तिमी हामीले खोजेको दशैं आउनेछ
दशैंताका तानसेनबाट देखिने माँडीफाँटको दृश्य

दशैंताका तानसेनबाट देखिने माँडीफाँटको दृश्य

आमा खै अझै पनि आकाशमा मालचरा देखिएन
लहरमा उड्दै कराउनुपर्ने हो खै त कराएन ।
भन्नोस् न आमा
आकाशमा सधैं आउने मालचरा किन आएन?
घरघरमा सधैं आउने दशैं किन आएन?
मालचरासँगै हाम्रो दशैं हराउन त हराएन?

(more…)

समास भन्दा विग्रह जाती : डिल्लीराज अर्याल

तपाईंको र मेरो भेट भएको छैन। म एकातिर छु तपाईं अर्कातिर। कोण फरक छ, दृष्टिकोण फरक छ। भेटघाट हुनुपर्ने हो तर भेट भए पनि घाट भएको छैन। घाट भैहालेछ भने पनि भेट हुनेछैन। भेटघाटको आधा मात्रै हुने गरेको छ।

तपार्इंलाई देख्न मन लाग्छ। यसो हेर्छु तर देख्दिनँ। हुनत देखभाल गर्नुपर्ने हो तर भाल हुन्छ, देख हुन्न। देख भएछ भने भाल हुनेछैन, अर्थात् भेट र घाटको आधा मात्र भए झैं देख र भालको पनि आधा मात्र हुन्छ। देश यस्तै भएको छ। हरेक क्षेत्र यस्तै भएर गएका छन्। सबै कुरामा आधा मात्र रहेको देखिएको छ। पूरा हुने, गर्ने कुरामा बाधा छ। (more…)

जाबो दरबार, भान्छे र पियनको दरबार : डिल्लीराज अर्याल

पहिले पहिले देशबन्धुको मनमा अचम्मको उत्कण्ठा जाग्ने गर्थ्यो। जताजता घुम्न पाइन्छ त्यतै त्यतै घुम्न जाने र घुम्दा देखे, सुनेका कुरामा तर्क गर्ने, नजानेका कुरामा जिज्ञासा पोख्ने जस्ता विषयमा उकत्ण्ठा हने गर्थ्यो। देशभित्र मात्र होइन, विदेश घुम्ने रहर पनि हुन्थ्यो। उसको त्यो रहर राम्ररी ती उत्कण्ठा कहिल्यै पूरा हुन पाएनन्। रहर पूरा गर्न नपाउनुको कारण उसलाई थाहा छ त्यसैले चाहँदाचाहँदै पनि उसले खैंचिएर बस्नु परेकोले पनि यो गुनासो कसैसँग पोख्ने गरेको छैन। नघुमेकै पनि होइन, खालि सोचे अनुसार भएन भन्ने मात्र हो। ऊ पढैया होइन र बन्न पनि चाहेन। त्यसैले पढ्न स्कूलतिर लाग्नुभन्दा गाई गोरु फुकाएर महारातिर जान मन लाग्थ्यो। चराउने नाममा चउरतिर वा खेततिर लगेर गाइगोरु जुधाउन मन लाग्थ्यो। यदाकदा केटा उफार्ने र लहैलहैमा हिडाउनेहरूका सुरमा लागेर गाउँ डुलेर पनि हिड्थ्यो। त्यसो गर्न पाउँदा रमाउँथ्यो पनि। (more…)

विश्वास गर दशैं आउँछ : डिल्लीराज अर्याल

तस्बिर- रमेश कार्कि, पिङको रमाइलोमा झुम्दै र नानी बोकेर पालो पर्खदै पृष्ठभुमिमा माडीफाँटमा लागेको कुइरो।

आमा खै अझै पनि आकाशमा मालचरा देखिएन
लहरमा उड्दै कराउनुपर्ने हो खै त कराएन ।
भन्नोस् न आमा
आकाशमा सधैं आउने मालचरा किन आएन?
घरघरमा सधैं आउने दशैं किन आएन?
मालचरासँगै हाम्रो दशैं हराउन त हराएन? (more…)