विश्वास गर दशैं आउँछ

डिल्लीराज अर्याल
१ विश्वास गर दशैं आउँछ
आमा खै अझै पनि आकाशमा मालचरा देखिएन
लहरमा उड्दै कराउनुपर्ने हो खै त कराएन ।
भन्नोस् न आमा
आकाशमा सधैं आउने मालचरा किन आएन?
घरघरमा सधैं आउने दशैं किन आएन?
मालचरासँगै हाम्रो दशैं हराउन त हराएन?
आमा तपाईं त भन्नुहुन्थ्यो
सबै बारी जोतेर रातै बनाएपछि
घर आँगन लिपेर सफा गराएपछि
बाटाघाटा खनेर राम्रा बनाएपछि
आकाशमा मालचरा आउँछन्
कर्‍याङ कुरुङको आवाजमा दशैं [...]

समास भन्दा विग्रह जाती : डिल्लीराज अर्याल

तपाईंको र मेरो भेट भएको छैन। म एकातिर छु तपाईं अर्कातिर। कोण फरक छ, दृष्टिकोण फरक छ। भेटघाट हुनुपर्ने हो तर भेट भए पनि घाट भएको छैन। घाट भैहालेछ भने पनि भेट हुनेछैन। भेटघाटको आधा मात्रै हुने गरेको छ।
तपार्इंलाई देख्न मन लाग्छ। यसो हेर्छु तर देख्दिनँ। हुनत देखभाल गर्नुपर्ने हो तर भाल हुन्छ, देख हुन्न। [...]

जाबो दरबार, भान्छे र पियनको दरबार : डिल्लीराज अर्याल

पहिले पहिले देशबन्धुको मनमा अचम्मको उत्कण्ठा जाग्ने गर्थ्यो। जताजता घुम्न पाइन्छ त्यतै त्यतै घुम्न जाने र घुम्दा देखे, सुनेका कुरामा तर्क गर्ने, नजानेका कुरामा जिज्ञासा पोख्ने जस्ता विषयमा उकत्ण्ठा हने गर्थ्यो। देशभित्र मात्र होइन, विदेश घुम्ने रहर पनि हुन्थ्यो। उसको त्यो रहर राम्ररी ती उत्कण्ठा कहिल्यै पूरा हुन पाएनन्। रहर पूरा गर्न नपाउनुको कारण उसलाई [...]

विश्वास गर दशैं आउँछ : डिल्लीराज अर्याल

तस्बिर- रमेश कार्कि, पिङको रमाइलोमा झुम्दै र नानी बोकेर पालो पर्खदै पृष्ठभुमिमा माडीफाँटमा लागेको कुइरो।
आमा खै अझै पनि आकाशमा मालचरा देखिएन
लहरमा उड्दै कराउनुपर्ने हो खै त कराएन ।
भन्नोस् न आमा
आकाशमा सधैं आउने मालचरा किन आएन?
घरघरमा सधैं आउने दशैं किन आएन?
मालचरासँगै हाम्रो दशैं हराउन त हराएन?

पोखरा र सेती नदी : डिल्लीराज अर्याल

पोखराको छाती निचोरेर निस्केको
दूध जस्तो सेतो जलमा
जब मेरो मन जान्छ
सेती नदीका किनारामा,
पोखराको बीच बजारमा उभिएर
त्यसलाई हेर्न चाहने मेरा आँखा
काखे बालकका झैं बन्न पुग्छन्।

महाभारतका सन्देशहरू र आजको यथार्थ : डिल्लीराज अर्याल

मान्छेहरूले जतिसुकै पुस्तक पढेपनि सबै पुस्तकले उत्तिकै प्रभाव पार्न नसकेको र केही पुस्तकले मात्र प्रभाव पार्न सकेको कुरा गर्छन्। यसरी पढेर प्रभाव पारेका पुस्तकहरूको चर्चा गर्दा रामायण र महाभारतको चर्चा गर्न उपयुक्त ठान्दछु। हुन पनि मैले पाठ्य पुस्तकभन्दा बाहिरका सबैभन्दा पहिले पढेका पुस्तक तिनै हुन् र तिनको छाप अहिले पनि छँदैछ। जब हामी दाजुभाइ बसेर [...]

सत्र सय पचास परेको ढुकुर : डिल्लीराज अर्याल

मेरा शुभेच्छुक, आफन्त र नालनाताहरूमध्ये धेरैले मैले निजामती सेवातिर नगएर मास्टरीमै बस्ने निर्णय गरेको कुरालाई मन पराएनन्। उनीहरूले त ‘निजामती सेवामा जान जाती हुन्छ ‘भनेर सल्लाह पनि दिएका हुन्। मेरो भौतिक उन्नति, मान सम्मान र धन त्यसैमा हुन्थ्यो भन्ने उनीहरूको सोच सही पनि थियो तर मभित्रको लेखकलाई उनीहरूले देखेका वा अनुभव गरेका थिएनन्। उनीहरूले मभित्रको [...]

आमा गुमाएको आमा समूह र लान्द्रुक : डिल्लीराज अर्याल

टाढैबाट भएपनि मोदी खोलाको पारि पाखाको रमणीय दृश्य हेर्दै हेर्दै हामी लान्द्रुक पुग्यौं। १६१० मीटर उचाइमा अवस्थित लान्द्रुक पुग्दा दिनको पौने तीन बजेको थियो। आकाश उघ्रेकै त थिएन तैपनि पानी रोकिएको थियो। हिमालको नजिकै पुगे पनि कतै देखिएको थिएन। बरु लान्द्रुककै माथिल्लो भागतिरको घना जङ्गलले मन लोभ्याएको थियो।

धर्मयुद्ध खण्डकाव्यको विमोचन

पाल्पाली कवि डिल्लीराज अर्यालको नयाँ पुस्तक ‘धर्मुयुद्ध‘ विमोचित भई बजारमा आएको छ। नेपालमै जान्छु म, सरिता, रहस्य, रातमा सूर्य दिनमा तारा, ठूले राई/भन्नै पर्यो सुन्नै पर्यो, घोल्कीमा बस्ने रहर जस्ता पुस्तकहरू पश्चात् यो नयाँ खण्डकाब्य प्रकाशित भएको छ। ‘जयदीप फाउण्डेशन‘ बाट प्रकाशित यस पुस्तकको मुल्य रू ५० रहेको छ भने पुस्तकको भूमिका राष्ट्रकवि माधव प्रसाद [...]

बेडुलो, दर्शन र बुद्धत्व : डिल्लीराज अर्याल

हाम्रा गाउँघरतिर दशैं तिहारका वेला घर-गोठ र बाटाघाटाहरू सिंगार्ने परम्परा पुरानो हो। धेरैजसो गाउँ र शहरमा यो परम्परा अद्यापि छ तर यसको पूर्वस्वरूप र त्यसमा अन्तर्निहित आस्था र विश्वासमा भने परिवर्तन आएको छ। घर-गोठलाई पवित्र र सुन्दर बनाएर धार्मिक एवं साँस्कृतिक पर्वहरू मनाउने, पूजा-आराधना गर्ने, परम्परामा फरक रूप देखिए पनि सिङ्गै रूपरेखा भने बदलिएको छैन।
मैले [...]

मनमा मिर्मीको मिरमिर

मिर्मि स्थित कालीगण्डकी ‘ए’ प्रोजेक्टको ड्याम
- डिल्लीराज अर्याल

मान्छेका अनेकौं रहर हुने गरे पनि सबै रहरलाई भन्दा घुम्ने रहरलाई प्राथमिकता दिनेहरूले यात्राले ज्ञान, मनोरञ्जन र चलाखी दिने दाबी गर्छन् र भएका पैसा बोकेर वा रहर मात्र बोकेर पनि घुम्न निस्कन्छन्। आफू घुम्न निस्कँदा साथीभाइलाई गुहार्ने र सरसापट खोज्ने वा जान्ने सुन्ने भए संरक्षक बनेर अर्कैका धनमा [...]

जदौ बुहारी साहेब! : डिल्लीराज अर्याल

उत्तरतिर नजिकमा माडी फाँट र त्यसलाई अविरल रुपमा सिञ्चन गर्दै र बेलावेलामा पाँगो भरेर उर्बर बनाउने नदीहरू देखिने मेरो जन्मस्थल प्राकृतिक दृष्टिले मनोरम छ। नजिकका दृश्यहरूमा माडीफाँटका वरिपरि उठेका डाँडापाखा र तिनका बीचबीचमा बसेका सुन्दर गाउँबस्ती, उत्तरतिर तानसेन, पूर्वतिर आर्यभञ्याङ आदि शहर बजारको रमाइलो पनि देखिन्छ। हिमश्रृङ्खलाको रमाइलो त भन्नै पर्दैन। नीलगिरी, धवलागिरी, माछापुच्छ्रे, अन्नपुर्ण [...]